Tussen de historische boeken uit deze serie zit ook dit fragment: een pagina uit een van de oudere werken in de verzameling, die op zijn beurt een nog veel ouder citaat aanhaalt. De regels in kleine letters, tussen aanhalingstekens, zijn Latijn en komen van Aulus Cornelius Celsus, een Romeinse encyclopedist uit de eerste eeuw na Christus. Zijn De Medicina is een van de oudst bewaarde medische teksten uit de klassieke oudheid, en het fragment hieronder is de openingsalinea van boek I: hoe een gezond mens zou moeten leven.
Wat er staat
In gewone taal komt het citaat op het volgende neer.
Een gezond mens, sterk en zijn eigen baas, hoeft zich aan geen vaste regels te binden en heeft geen dokter of masseur nodig. Hij moet afwisseling zoeken: nu eens op het platteland, dan weer in de stad, maar het vaakst buiten. Varen, jagen, af en toe rusten, maar vooral regelmatig bewegen, want luiheid maakt het lichaam traag en inspanning maakt het sterk. Het een leidt tot vroege ouderdom, het ander tot een lang aanhoudende jeugd.
Verder is het goed om af en toe te baden, dan weer koud water te gebruiken. Soms jezelf in te smeren met olie, zoals in de Romeinse badcultuur gebruikelijk was, dan weer jezelf te verwaarlozen. Geen enkel gewoon voedsel vermijden. Soms aan een maaltijd of feest deelnemen, dan weer je daarvan onthouden. Soms iets meer eten dan nodig, dan weer wat minder, liever twee keer per dag eten dan één keer, en altijd zoveel als je goed kunt verteren.
Beweging en voeding zijn nodig, maar de zware training van een atleet is overbodig. Want als zo’n strak trainingsschema onderbroken wordt door de gewone beslommeringen van het leven, is dat juist schadelijk voor het lichaam. En lichamen die op die manier overmatig gevoed en getraind zijn, verouderen en worden juist sneller ziek.
Over seks schrijft Celsus dat je het niet te veel moet begeren, maar ook niet te veel moet vrezen. Met mate wekt het op, te vaak verzwakt het. Wat “te vaak” is, hangt niet af van een vast aantal, maar van iemands aard, leeftijd en conditie. Zolang er geen vermoeidheid of pijn op volgt, is het niet schadelijk.
Negentien eeuwen oud, en toch herkenbaar
Kortom: gematigde afwisseling in plaats van strenge regels, regelmatige maar niet overdreven inspanning, een gevarieerd dieet zonder overdrijving, en vooral luisteren naar wat je eigen lichaam aankan. Geen strak schema, geen uiterste, maar een leven met beweging, rust en variatie in balans.
Het is opvallend hoe modern dit aanvoelt. Twintig eeuwen voor “leefstijlgeneeskunde” een term werd, formuleerde een Romeinse schrijver al hetzelfde basisprincipe: gezondheid is minder een kwestie van strikte voorschriften en meer een kwestie van consistente, gematigde gewoontes die bij je eigen aard en conditie passen.
